احمد حاجى شريف ( عطار اصفهانى )

19

دائرة المعارف گياه درمانى ايران

گياهى استفاده كرد . - اگر همزمان با داروهاى ديگر از داروى گياهى استفاده مىشود پزشك يا داروساز بايد از اين مسأله آگاه باشد . نكته قابل توجه در مصرف فرآورده‌هاى دارويى با منشاء گياهى اين است كه اصولا به دليل نوع خاص فرآورى گياهان دارويى براى تبديل به داروهاى گياهى و از آنجا كه استخراج مواد مؤثره به شكلى انتخابى صورت مىگيرد ، لذا قدرت اثر طبيعى و اوليه گياه بيشتر شده و ايمنى مصرف آنها در مقايسه با حالتى كه از گياهان دارويى خام استفاده مىشود كمتر خواهد بود ، در نتيجه فرمولاسيون نهايى مىبايست به دقت ارزيابى شده ، با در نظر گرفتن محدوده مجاز مواد مؤثره موجود در آنها ، غلظتهاى مناسب انتخاب شود تا در عين اثربخشى از ايمنى مصرف معقول برخوردار باشند . ضمنا لازم به توضيح است لغات و يا كلمات مختلفى در نسخه‌هاى طب قديم مخصوصا در تحفه حكيم مؤمن يا در طب بو على و بطلميوس و كتاب‌هاى مشابه يافت مىشود كه نوشتن آن راحت ولى خواننده مجبور است براى فهم آن به كتب لغت مراجعه كند و يا آنكه مجبور به تعبير و تفسير مىباشد . آن لغات از اين قرارند . مثلا در نسخه‌اى شرح مىدهد كه : ( طلايه كنند ) يا مسحوق نمايند - داراشگنه كنند يا بسرايند يا بكاوند يا صلايند . يا مثلا در جايى ديگر مىنويسند : علاجش اغذيه رطبه جبيده بود يا اگر فلان قسم فلان طرز باشد استمداد كنند يا مثلا فصد خفيف نموده طعام لطيف خورند يا مشمومات بارده بويند يا مثلا استمداد وجيع كنند يا اجلاب حار مفيد افتد . از اين قبيل لغات بسيار زياد به كار رفته است كه خواننده چاره ندارد جز اينكه به زحمت افتاده و درصدد تهيه معنى لغت برآيد تا بتواند عمل كند . ولى من داعى ندارم كه عين لغت را ذكر نمايم تا اگر خواننده لغت را نفهميده و دسترسى به اهل فن هم نداشته باشد در نزد خود تعبير و تفسيرى نموده و دچار مشكل گردد . لذا در هركجا به اين‌گونه لغات برخورد مىشود فقط معنى آن را به زبان ساده امروز و به زبان مادرى و ساده ذكر مىكنم . كه خواننده را دچار محذورات ننموده باشم . مثلا دستور داده شده كه فلان دارو را لعوق كنند . به لسان امروزه مىگوئيم فلان دارو را انگشت‌انگشت بخورند . يا مثل پاك كردن ته ظرف كه انگشت‌انگشت پاك نموده و انگشت را به زبان ماليده اين عمل را انگشت ليسيدن مىگويند كه انگشت‌انگشت خوردن همان لعوق را مىرساند ، از اين جهت كاملا شرح داده شد كه علت طرح نكردن بعضى از آن لغات سخت براى آن است كه خواننده دچار ناراحتى نگردد . لذا من در اين كتاب نقل به معنى مىنمايم كه معنى آن را به زبان مادرى فهميده و به كار ببنديد . يكى از ويژگىهاى مهم و ممتاز اين كتاب نيز داشتن تصاوير فراوان و دقيقى است كه فهم مطالب را براى خواننده تا حد زيادى راحت‌تر مىكند . تذكر اين نكته لازم است كه چرا براى درمان هر بيمارى در اين كتاب نسخه‌هاى متعددى پيشنهاد شده است ؟ علت اينكه براى هر بيمارى نسخه‌هاى متعددى پيشنهاد مىشود ، عبارت است از : 1 - عدم دسترسى به همه داروها در يك محل . 2 - نشناختن بعضى گياهان 3 - تغيير و تفاوت نام يك گياه در مناطق مختلف 4 - براى تسهيل در مصرف هركدام از داروهايى كه موجود است 5 - به منظور گسترش استفاده از خواص دارويى 6 - متنوع بودن دارو 7 - در صورتى كه با به كار گرفتن يك نسخه بهبودى حاصل نشد از نسخه ديگرى استفاده شود . 8 - به منظور اينكه به‌توان در مورد يك بيمارى ، همزمان از دو يا سه دستور پيروى كرد .